Bierzmowanie a ślub kościelny: Wymóg czy zalecenie?

Wielu narzeczonych, planując ślub kościelny, staje przed pytaniem o sakrament bierzmowania. Czy jest on bezwzględnie wymagany? Czy jego brak może uniemożliwić zawarcie małżeństwa w Kościele katolickim? W tym artykule, jako Witold Cieślak, postaram się rozwiać wszelkie wątpliwości, przedstawiając zarówno przepisy prawa kanonicznego, jak i praktykę duszpasterską w Polsce, a także podpowiadając, co zrobić, gdy bierzmowania jeszcze nie przyjęliśmy.

Zgodnie z Kodeksem Prawa Kanonicznego, a konkretnie kanonem 1065 § 1, katolicy, którzy nie przyjęli jeszcze sakramentu bierzmowania, powinni go przyjąć przed zawarciem małżeństwa, jeśli jest to możliwe bez poważnej niedogodności. To sformułowanie „powinni” jest tu kluczowe. Jak widzimy, nie jest to kategoryczny nakaz, lecz silne zalecenie. Prawo kanoniczne rozróżnia wymogi do ważności sakramentu od wymogów do jego godziwości. Bierzmowanie należy do tej drugiej kategorii.

Teologiczne uzasadnienie tego zalecenia jest głębokie i ważne. Bierzmowanie jest sakramentem, który dopełnia wtajemniczenie chrześcijańskie, umacniając nas w wierze i czyniąc nas dojrzałymi świadkami Chrystusa. Przyjęcie tego sakramentu przed ślubem jest więc wyrazem dojrzałości wiary narzeczonych, którzy w pełni świadomie i z mocą Ducha Świętego chcą budować swoje małżeństwo jako Kościół domowy. To przygotowanie ma na celu umocnienie ich w powołaniu do życia małżeńskiego i rodzinnego.

Warto podkreślić, że brak bierzmowania nie czyni małżeństwa nieważnym. Jest to bardzo ważna informacja dla wszystkich, którzy obawiają się o ważność swojego sakramentu. Małżeństwo zawarte bez bierzmowania jest ważne, ale Kościół usilnie zachęca do przyjęcia tego sakramentu, by w pełni korzystać z łask Ducha Świętego.

Bierzmowanie jako warunek ślubu: teoria a praktyka w polskiej parafii

Choć prawo kanoniczne mówi o zaleceniu, a nie o bezwzględnym przymusie, to w praktyce duszpasterskiej w Polsce sytuacja często wygląda inaczej. Z mojego doświadczenia wiem, że większość proboszczów rygorystycznie wymaga od narzeczonych posiadania świadectwa bierzmowania. Traktują to jako warunek dopuszczenia do sakramentu małżeństwa, postrzegając bierzmowanie jako dopełnienie wtajemniczenia chrześcijańskiego i świadectwo dojrzałości w wierze. Jest to zrozumiałe, ponieważ duszpasterze chcą mieć pewność, że narzeczeni podchodzą do małżeństwa z pełną świadomością i zaangażowaniem w życie Kościoła.

Czy świadectwo bierzmowania jest formalnie na liście obowiązkowych dokumentów do ślubu kościelnego? Formalnie, w wykazach dokumentów wymaganych przez kurię diecezjalną, często nie jest ono wymienione jako bezwzględny warunek ważności, ale jako dokument, który należy przedstawić. Rozbieżność między prawem kanonicznym a praktyką parafialną wynika z dążenia duszpasterzy do zapewnienia jak najlepszego przygotowania narzeczonych do życia sakramentalnego. W większości przypadków proboszczowie oczekują tego świadectwa, a jego brak może skutkować koniecznością podjęcia dodatkowych kroków.

Nie mam bierzmowania, a planuję ślub: co robić krok po kroku?

Jeśli planujesz ślub kościelny, a nie masz bierzmowania, kluczową rolę odgrywa szczera rozmowa z proboszczem. To on jest osobą decyzyjną w kwestii dopuszczenia do sakramentu i ewentualnej dyspensy. Nie bój się przedstawić swojej sytuacji. Duszpasterz jest po to, aby pomagać i wspierać, a nie oceniać. Wytłumacz, dlaczego do tej pory nie przyjąłeś bierzmowania i wyraź swoją gotowość do nadrobienia zaległości. Pamiętaj, że otwartość i chęć współpracy są tu najważniejsze.

Oto praktyczne wskazówki, co robić dalej:

• Skontaktuj się z kurią diecezjalną: Wiele diecezji organizuje specjalne kursy przygotowawcze do bierzmowania dla dorosłych. Informacje o terminach i miejscach takich kursów znajdziesz na stronach internetowych kurii lub dzwoniąc do ich sekretariatów.
• Zapytaj w większych parafiach: Często duże parafie, zwłaszcza w miastach, prowadzą własne kursy dla dorosłych lub mają informacje o takich inicjatywach w okolicy.
• Zgłoś się do swojej parafii: Nawet jeśli Twoja parafia nie organizuje kursów, proboszcz z pewnością wskaże Ci najbliższe dostępne opcje lub zaproponuje indywidualne przygotowanie.

Ogólny przebieg kursu przygotowawczego dla dorosłych jest zazwyczaj dostosowany do specyfiki tej grupy. Kursy te trwają zazwyczaj od kilku tygodni do kilku miesięcy i skupiają się na kluczowych prawdach wiary, znaczeniu sakramentów oraz roli Ducha Świętego w życiu chrześcijanina. Są one intensywniejsze niż przygotowania dla młodzieży, ale jednocześnie bardziej skoncentrowane na świadomym i dojrzałym przyjęciu sakramentu. Celem jest nie tylko formalne spełnienie wymogu, ale przede wszystkim duchowe pogłębienie wiary.

Kiedy możliwe jest uzyskanie dyspensy? Wyjątkowe sytuacje i rozwiązania

Dyspensa w kontekście prawa kanonicznego to zwolnienie od przestrzegania prawa kościelnego w konkretnym przypadku. W kwestii braku bierzmowania przed ślubem, proboszcz parafii, w której ma się odbyć ślub, jest uprawniony do jej udzielenia. Jest to decyzja indywidualna, podejmowana po rozważeniu wszystkich okoliczności. Ważne jest, aby zrozumieć, że dyspensa nie jest udzielana automatycznie, lecz w uzasadnionych i wyjątkowych sytuacjach.

Do konkretnych, uzasadnionych przypadków, które mogą być podstawą do udzielenia dyspensy, zaliczamy:

• Poważna choroba: Gdy stan zdrowia narzeczonego/narzeczonej uniemożliwia lub znacznie utrudnia przygotowanie do sakramentu.
• Zaawansowany wiek: W przypadku osób starszych, dla których proces przygotowawczy mógłby być zbyt obciążający.
• Obiektywny brak możliwości przygotowania: Sytuacje, w których z przyczyn niezależnych od osoby (np. brak dostępu do kursów, długotrwały pobyt za granicą bez możliwości uczestnictwa w przygotowaniach) przyjęcie bierzmowania jest niemożliwe lub wiąże się z poważnymi niedogodnościami.
• Inne poważne okoliczności: Każda sytuacja, która w ocenie proboszcza stanowi wystarczający powód do zwolnienia z tego obowiązku.

Warto również poruszyć kwestię ślubu z osobą niewierzącą lub innego wyznania chrześcijańskiego. Nawet w takich przypadkach, strona katolicka nadal jest zobowiązana do spełnienia wymogów Kościoła, w tym (o ile to możliwe) posiadania bierzmowania. Kościół oczekuje, że strona katolicka będzie dbać o swoje życie duchowe i wychowanie dzieci w wierze katolickiej, a bierzmowanie jest ważnym elementem tego zobowiązania. Oczywiście, w przypadku braku bierzmowania, również w tych sytuacjach można ubiegać się o dyspensę na tych samych zasadach.

Bierzmowanie „last minute”: czy to dobry pomysł?

Przygotowanie do bierzmowania w pośpiechu, tuż przed ślubem, może wiązać się z pewnymi wyzwaniami. Chociaż kursy dla dorosłych są często skondensowane, to jednak znaczenie duchowego wymiaru sakramentu jest ogromne. Przyjęcie bierzmowania to nie tylko formalność, ale świadoma decyzja o pogłębieniu relacji z Bogiem i przyjęciu Ducha Świętego. Pośpiech może sprawić, że ten głęboki wymiar zostanie pominięty, a całe przygotowanie będzie traktowane jedynie jako przeszkoda do pokonania.

Traktowanie bierzmowania wyłącznie jako formalności, bez głębszego duchowego zaangażowania, niesie ze sobą ryzyko. Sakrament ten ma umocnić nas do życia wiarą, świadczenia o Chrystusie i budowania Kościoła. Jeśli podejdziemy do niego bezrefleksyjnie, możemy stracić szansę na otrzymanie cennych łask, które mają wspierać nas w życiu małżeńskim i rodzinnym. Moim zdaniem, warto poświęcić odpowiedni czas na przygotowanie, aby bierzmowanie było prawdziwym umocnieniem, a nie tylko kolejnym punktem na liście przedślubnych zadań.